#5: Stop die vretende, vrijende en onbeschofte bourgeoisvrienden!

Met al die rijkelijk gevulde tafels dacht ik tijdens de recente kerstdagen regelmatig aan Marco Ferreri’s film La Grande Bouffe. Met deze indringende cultfilm uitte de regisseur scherpe kritiek op de consumptiemaatschappij. De Frans-Italiaanse productie uit 1973 verbeeldt de waanzin ten top. De film veroorzaakte een schandaal op het filmfestival van Cannes. En nog steeds voel ik walging als ik terugdenk aan die beelden van die vretende en vrijende mannen.

Vier rijke bourgeois vrienden zijn vastgeroest in hun saaie leven en kiezen voor een radicale uitweg. Ze trekken zich een lang weekend terug in een luxe villa en plegen zelfmoord. Met een overmaat aan extreme orgies eten ze zich letterlijk dood. Het verhaal is bizar. De filmmuziek blijft hangen. Ruim 50 jaar oud is die film en toch blijft deze mij triggeren. Het is wel duidelijk waar de makers de noodklok voor luidden. Eén jaar voordat de voorstelling op het witte doek verscheen kwam het rapport ‘Grenzen aan de groei’ uit van de Club van Rome. Onze aanwezigheid als mensen in de wereld en met name het overmatige gebruik van fossiele brandstoffen in de rijkere landen laat moeder aarde niet onberoerd. Met alle gevolgen van dien, zoals hogere temperaturen, smeltende ijskappen en gletsjers, zeespiegelstijging, overstromingen, slagregens en ontbossing.

Met een aantal coauteurs rondde ik onlangs mijn boek af, Hiaten in de Grondwet. In dit boek staat de vraag centraal of de Grondwet geactualiseerd dient te worden. Bieden artikel 1 Grondwet (gelijke behandeling en discriminatieverbod) en artikel 21 Grondwet (bewoonbaarheid en leefmilieu) in de huidige tijd nog wel voldoende rechtsbescherming, nu sociaaleconomische rechtvaardigheid en sociaalecologische rechtvaardigheid – of beter, het gebrek daaraan – prangende thema’s zijn?

Samen met de coauteurs laat ik zien hoe deze twee artikelen uit de Grondwet met elkaar zijn vervlochten en bij de tijd moeten worden gebracht. Vanuit de wetenschap en praktijkervaringen worden hiaten besproken, die gericht kunnen worden aangepakt. Gezien het karakter van de Grondwet en de huidige juridische context is dit echter nog niet zo eenvoudig. Samen met de coauteurs probeer ik nieuwe wegen in te slaan en te komen tot voorstellen richting oplossingen, die belangrijke gevolgen hebben voor de rechtsbescherming van burgers van Nederland.

De film maakt een flink statement en belicht een belangrijk aspect van mijn boek, namelijk de zorg voor de bewoonbaarheid en de leefbaarheid, niet alleen van ons land maar van de hele wereld, net zoals de club van Rome dit destijds deed. Bij het nogmaals terugkijken valt ook de onderdrukking op van vrouwen en de wijze waarop wordt omgegaan met prostituees, personeel in huis en met andere mensen die in de ogen van de heren tot ‘de lagere klasse’ behoren. De honden lusten er geen brood van. Dat agenderen van ‘grenzen aan de groei’ en wat je zou kunnen noemen ‘grenzen aan behandeling’ zouden wat mij betreft vandaag de dag veel meer belicht mogen worden, zowel maatschappelijk, politiek als in het onderwijs. Voorbij je eigen wereld kijken en handelen, jezelf matigen, respect tonen voor de wereld en voor de ander – dat zou leidend moeten zijn. Wetsteksten zijn daarvoor belangrijk, maar niet genoeg, en de teksten zullen voortdurend ‘levend’ moeten worden gehouden.

Dat levend houden loopt onder meer via onderwijs. Zelf verzorg ik binnenkort bij het departement Rechtsgeleerdheid van de Universiteit Utrecht een onderwijsmodule waarin ik de hiaten in de Grondwet belicht op grond van artikel 1 Grondwet (gelijke behandeling en discriminatieverbod) en artikel 21 Grondwet (bewoonbaarheid en milieu). Deze film is hierbij behulpzaam. Deze blog stimuleert mij om fragmenten uit dit soort films te gebruiken. Ze verbeelden de menselijke beperking. En wat mij betreft wordt dergelijk filmmateriaal breder getoond en besproken in het onderwijs. Voor het levend houden van regels en bepalingen moeten we voelen wat het betekent als we de effecten van ons handelen niet beperken. Daarna moeten we vooral in gesprek gaan over de actualiteit van de Grondwet. Dat maakt de Grondwet breed gedragen, van ons allemaal en met name maatschappelijk relevant.

———-

Sylvester, J. (red.) (2026). Hiaten in de Grondwet. Verkenningen van rechtvaardigheid in een snel veranderende samenleving. Den Haag: Boom. ISBN-nummer 978-90-4730-264-3

Coauteurs: Stefan Kuks, Mirko Noordegraaf, Jessica den Outer, Marleen van Rijswick, Juliette Ronner, Naomi Smit.