03.12.2013

Thierry Baudet en Bastiaan Rijpkema

1 reactie

TAGS
REAGEER!

BLOG

Wie laat zich nou de wet voorschrijven?

Joost Taverne, jurist en Tweede Kamerlid voor de VVD, heeft de Nederlandse juristerij goed op de kast gekregen. Hij diende een wetsvoorstel in dat tornt aan de heilige status van het internationaal recht binnen de Nederlandse rechtsorde.
 
Bovendien haalt hij ook dat andere heilige huisje, rechterlijke toetsing, onderuit. Als het aan Taverne ligt, is het parlement straks weer heer en meester over de uitleg van de Grondwet en verdragen - precies zoals het ooit bedoeld is. De Tweede Kamer mag dan weer zelf bepalen of een wet in overeenstemming is met internationaal recht, niet gehinderd door de ongekozen rechter. Buitengewoon verstandig plan.

Het is pertinent onjuist dat Nederland hiermee internationaal een scheve schaats zou rijden, zoals ons dikwijls wordt aangepraat. Het is precies andersom. In de Angelsaksische wereld is men bijvoorbeeld hogelijk verbaasd dat internationaal recht bij ons boven nationaal recht gaat. Dat het ook nog eens de rechter is die - geheel zelfstandig - mag bepalen wanneer democratische beslissingen opzij worden gezet, verbijstert hen. ,,Jullie hebben dus niet alleen rechterlijke toetsing, maar jullie toetsen daarbij niet aan jullie eigen grondwet, maar aan verdragen? Dan hebben jullie het slechtste van twee werelden!", klinkt het.

Zo is het. We hebben een haast alomvattende rechterlijke toetsing, waarbij tot overmaat van ramp niet eens getoetst wordt aan de eigen grondwet, maar aan de producten van diplomaten in internationale fora. Zo zijn bij de grondwetsherziening van 1953 in ÈÈn klap het primaat van de democratische wetgever (door toetsing) en onze soevereiniteit (door de voorrang van verdragen) effectief om zeep geholpen. Kijk naar het afgeschoten kraakverbod. Wie had kunnen vermoeden dat het ontnemen van gestolen huizen in strijd zou zijn met 'het recht op privÈleven' uit het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens? Met een beroep op die nietszeggende, abstracte 'mensenrechten' hebben rechters schier oneindige mogelijkheden om democratische besluitvorming te doorkruisen. Herstel door ons parlement is er niet bij. Het wetsvoorstel-Taverne corrigeert deze historische fout. Wat brengen juristen daar tegenin? Allereerst dat de wetgever, eenmaal bevrijd van rechterlijk toezicht, als een monster alle rechten van burgers zou verslinden: het schrikbeeld van de 'tirannie van de meerderheid'. Dat klinkt indrukwekkend, maar is in werkelijkheid zeer onwaarschijnlijk omdat de democratische wetgever intern altijd buitengewoon verdeeld is. Ons bedreigt  het omgekeerde: een 'tirannie van de minderheid' - waarbij een minuscuul, door geen enkele democratische meerderheid gecorrigeerd groepje rechters feitelijk de macht heeft alle besluiten van het parlement te overrulen. Waar Femke Halsema de rechterlijke toetsing nog wilde uitbreiden naar toetsing aan de grondwet, biedt Taverne nu eindelijk het enige juiste antwoord: niet mÈÈr toetsing, maar geen toetsing.

Een rechtsstaat is geen rechtersstaat. Ook zonder rechterlijke toetsing blijft de rechtsstaat behouden. Zo kent een land als Engeland geen rechterlijke toetsing, maar zouden toch weinigen willen betogen dat het land van de Magna Carta geen rechtsstaat is. Dus verdedig rechterlijke toetsing niet in naam van de rechtsstaat. Natuurlijk, je kunt er een voorstander van zijn; je kunt vinden dat de beslissingen van het Nederlandse parlement overstemd moeten worden door de 'internationale gemeenschap' en door anonieme, niet-gekozen rechters - maar met 'rechtsstaat' heeft dat even weinig te maken als met democratie. Eerder met een tirannie van de minderheid - zeg dat dan ook gewoon.

Dit artikel verscheen 30-11-2013 in het NRC Handelsblad

GRONDWET ARTIKELEN

OVER DE AUTEUR

Thierry Baudet  is gepromoveerd jurist en historicus. Bastiaan Rijpkema is rechtsfilosoof en als promovendus verbonden aan de Universiteit Leiden.

Reacties

1 reactie

04.12.2013 | Sean Stevenson
Thierry en Bastiaan halen een aantal zaken door elkaar om het misplaatste standpunt van Joost Taverne te verdedigen. Zij stellen dat het parlement bovenal het primaat dient te hebben, "zoals het ooit bedoeld is". Het is een misvatting dat de scheiding der machten ooit tot doel zou hebben gehad om het parlement almachtig te maken zodat de 'ongekozen rechter' haar niet kan hinderen. En het is overigens niet zalig makend om iets terug te voeren op 'hoe het ooit bedoeld was' als er ondertussen zoveel zaken veranderd zijn in de wereld.

Sterker nog, het is bij uitstek de rechter die in individuele gevallen kijkt of de 'democratische beslissingen' van de meerderheid wel te rechtvaardigen zijn in een individuele zaak, al was het maar omdat beleid en wetten algemeen geldend zijn en per definitie niet rekening kunnen houden met alle individuele gevallen. Verder hebben democratisch gekozen regeringen de internationale verdragen ondertekend, vol wel wetend dat zij daarmee mensenrechten en andere rechten aan haar burgers toekent, wat is daar ondemocratisch aan?

De retorische verontwaardiging dat wij wel aan verdragen toetsen terwijl we niet eens aan de eigen grondwet toetsen is overigen een leuke vondst, helaas ook erg ironisch, aangezien juist onze vriend Joost Taverne absoluut niet zit te wachten op toetsing aan de eigen grondwet.

Maar het is gewoon naïef als Baudet en Rijpkema stellen dat er van 'tirannie van de meerderheid' geen sprake zou zijn omdat "democratische wetgever intern altijd buitengewoon verdeeld is". Waar halen ze de logica vandaan? En vervolgens draaien ze het weer om en stellen dat een rechtelijke macht, die juist tot taak heeft de algemeen geldende wetten van de overheid in individuele gevallen te toetsen, juist een tirannie zou zijn.

Wat als Rutte zijn eigen privé politie zou willen hebben, of als de Tweede Kamer wetten aan zou willen nemen om iemand het zwijgen op te leggen?
Moet dat kunnen als de meerderheid van de Tweede Kamer dat zou goedkeuren?

Baudet en Rijpkema willen net als Taverne geen scheiding der machten, die elkaar in balans houden en elkaar controleren. Nee, het primaat moet wat hen betreft volledig bij de democratisch gekozen meerderheid: weg is onze rechtsstaat. En als onze regering ooit soevereiniteit afstaat of een verdrag ondertekent dan dient dat teruggedraaid te worden zo gauw er een nieuwe meerderheid het er toch maar niet mee eens is. Dan zou ik daar wel wat steekhoudende argumenten voor willen horen, maar zoals het nu geformuleerd is raakt het kant nog wal.

Reageer!

Vul uw reactie hier in

* Verplicht invulveld straks zijn alleen uw naam en reactie zichtbaar, er kan enige tijd overheengaan tot uw reactie zichtbaar is.