NieuwsDemocratische rechtsstaat en eerlijk proces prominentere plaats in Grondwet

Het kabinet wil dat de Grondwet wordt aangepast. Vóór artikel 1 moet komen te staan: 'De Grondwet waarborgt de democratie, de rechtsstaat en de grondrechten.' Ook wordt voorgesteld het recht op een eerlijk proces voor een onafhankelijke en onpartijdige rechter in de Grondwet op te nemen. In de huidige Grondwet staat dit uitgangspunt niet in algemene zin en expliciet opgenomen, al is het wel uitgangspunt voor wetgeving en praktijk. De Rijksministerraad heeft besloten deze Grondwetswijzigingen naar de Tweede Kamer te sturen.

Het kabinet geeft daarmee in beide gevallen uitvoering aan de wens van de Eerste Kamer naar aanleiding van het rapport van de Staatscommissie Grondwet. De algemene bepaling geeft de contouren aan voor het lezen en begrijpen van de Grondwet. Ook veel andere landen verwijzen expliciet naar de drieslag democratie, rechtsstaat en grondrechten.

Het opnemen van het recht op een eerlijk proces in de Grondwet moet de individuele rechtsbescherming van de burger op grondwettelijk niveau garanderen. Aan artikel 17 wordt toegevoegd: "Ieder heeft bij het vaststellen van zijn rechten en verplichtingen of bij het bepalen van de gegrondheid van een tegen hem ingestelde vervolging recht op een eerlijk proces binnen een redelijke termijn van een onafhankelijke en onpartijdige rechter." Hoewel dit recht stevig verankerd is in de Nederlandse wetgeving en rechtspraktijk is expliciete opneming van dit grondrecht in de Grondwet van belang omdat de Grondwet het juridisch-staatkundig basisdocument is en een waarborgfunctie heeft.

[bron]

Het plan was al eerder aan allerlei instanties ter consultatie voorgelegd. Na hun commentaar stuurt het kabinet nu een voorstel naar de Tweede Kamer.
Lees hier het advies en commentaar van het NJCM;
Lees hier het advies en commentaar van de Raad voor de Rechtspraak.

Nu wordt het voorstel naar de Tweede Kamer gestuurd voor de eerste lezing. Wetsvoorstellen tot wijziging van de Grondwet worden, anders dan reguliere wetsvoorstellen, in twee lezingen behandeld. Tussen de eerste en tweede lezing in wordt de Tweede Kamer ontbonden en verkiezingen gehouden. Lees artikel 137 Gw e.v. om te weten hoe de procedure van grondwetsherziening in zijn werk gaat.

Maurice Adams en Gert-Jan Leenknegt schreven eerder in Ars Aequi over een algemene bepaling ('artikel nul') in de Grondwet die naar democratie, rechtsstaat en grondrechten zou verwijzen.

Tom Barkhuysen en Michiel Emmerik schreven over het recht op toegang tot de rechter en een eerlijk proces in de Nederlandse Grondwet, zie hier.