Literatuur Democratische rechtsstaat

Restoring Trust in the Rule of Law

Ernst Hirsch Ballin

The law as an abstract system of rules establishes the conditions under which people in large societies can live together in peace. This is not because they all have personal trust in each other (which is obviously impossible to establish) but because they trust that living up to the rules is what normally can be expected and will be approved – and also that contraventions will be disapproved or retaliated against. This embryonic rule of law was and is the condition for any sustainable society that is too large to know each other personally. The recognition of human rights and the constitutional setup of democracies based on equal citizenship create the context for mutual trust in the rule of law. Terrorism, at least ideologically motivated all-out terrorism as we have seen it since the beginning of this century, is different: different both in its goals and in its methods, which determine each other. Its goal is to undermine trust in the rule of law in a way that is decisive for the future of the affected societies. And that might happen, regrettably, partly because some political responses to terrorism, while presenting themselves as firmly opposed to terrorism, actually give way to a destruction of trust in the rule of law. That happens when they, on their turn, also renounce the common pedigree of democracy and rule of law, arguing that the war against terrorism requires exceptional measures. The best possible, principled but also practical response to terrorism as well as to non-violent centrifugal forces can be clear: do not give up promoting the inclusive ideal of a constitution and rule of law for all. 

Ernst Hirsch Ballin, 'Restoring Trust in the Rule of Law' (January 1, 2018).Tilburg Law School Research Paper No. 04/2018; T.M.C. Asser Institute for International & European Law 2018-1. Hier beschikbaar.

Hoeveel ongelijkheid kan een democratische rechtsstaat verdragen? (Witteveenlezing)

Kim Putters en Lonneke van Noije

Dit is de tekst van de derde Witteveenlezing, door Kim Putters uitgesproken op 7 december 2017 aan Tilburg University. De Willem Witteveenlezing is gewijd aan prof. Willem Witteveen van Tilburg Law School die omkwam bij de aanslag op de MH17. Tilburg University wil zijn gedachtegoed, dat gevormd is door een humanistische en academische traditie en een scherp gevoel voor rechtvaardigheid, blijvend herinneren en toegankelijk maken door jaarlijks de Willem Witteveenlezing te organiseren. In deze derde lezing wordt het sociaal contract, dat danig onder druk staat, onder de loep genomen. Twee urgente maatschappelijke scheidslijnen, de scheidslijn naar opleidingsniveau en arbeidsmarktposities en de scheidslijn naar etniciteit, hebben gevolgen voor de democratische rechtsstaat.

De Witteveenlezing is verschenen in het NJB 2018/62.

Constitutionalism and the Rule of Law: Bridging Idealism and Realism

Maurice Adams, Anne Meuwese & Ernst Hirsch Ballin (red.)

Rule of law and constitutionalist ideals are understood by many, if not most, as necessary to create a just political order. Defying the traditional division between normative and positive theoretical approaches, this book explores how political reality on the one hand, and constitutional ideals on the other, mutually inform and influence each other. Seventeen chapters from leading international scholars cover a diverse range of topics and case studies to test the hypothesis that the best normative theories, including those regarding the role of constitutions, constitutionalism and the rule of law, conceive of the ideal and the real as mutually regulating.

• Contains new historical conceptual and empirical analysis providing readers with an interdisciplinary approach
• A combination of case studies with theoretical and transnational approaches gives readers a broad scope of constitutionalism and the rule of law
• Presents a comprehensive view of political reality and constitutionalism and rule of law ideals, with new material on how constitutionalism and the rule of law evolve

Contents

Part I. Realism and Idealism in Constitutionalism and the Rule of Law: Theory and History:
1. The ideal and the real in the realm of constitutionalism and the rule of law: an introduction - Maurice Adams, Ernst Hirsch Ballin and Anne Meuwese;
2. Tempering power - Martin Krygier;
3. Between the 'real' and the 'right': explorations along the institutional-constitutional frontier - Peter Lindseth;
4. The emergence of the rule of law in western constitutional history: revising traditional narratives - Randall Lesaffer and Shavana Musa;

Part II. The Rule of Law in Country-Specific Settings: Case Studies in Reconciling Realism and Idealism:
5. Rule of law, democracy and human rights: the paramountcy of moderation - Sumit Bisarya and Elliot Bulmer;
6. The need for realism: ideals and practice in Indonesia's constitutional history - Adriaan Bedner;
7. Constitutionalism á la Rwandaise - Nick Huls;
8. Between promise and practice: constitutionalism in South Africa more than twenty years after the advent of democracy - Pierre de Vos;
9. Idealism and realism in Israeli constitutional law - Adam Shinar;
10. Idealism and realism in Chinese constitutional theory and practice - Feng Lin;
11. Realism and idealism in the Italian constitutional culture - Jörg Luther;
12. Constitutional culture in the Netherlands: a sober affair - Maurice Adams and Gerhard van der Schyff;
13. Illiberal rule of law? Changing features of Hungarian constitutionalism-  Gábor Attila Tóth;

Part III. Transnational Phenomena and International Developments:
14. The EU and the rule of law - naïveté of a grand design? - Dimitry Kochenov;
15. Constitutional coups in EU law - Kim Lane Scheppele;
16. Peer review in the context of constitutionalism and the rule of law - Anne Meuwese; 17. Constitutional correlates of the rule of law - Tom Ginsburg and Mila Versteeg.

Constitutionele geletterdheid voor de democratische rechtsstaat

Maurice Adams

Onze constitutionele cultuur kan als wat relativistisch, pragmatisch of zelfs badinerend worden bestempeld. Maar iedere democratie rust op de pijlers van legitimiteit en slagkracht. Ter wille van de democratische rechtsstaat zou dat ook moeten worden bewerkstelligd en bevorderd vanuit constitutioneel perspectief. Zonder de conditio sine qua non van de geest van vrijheid, pluralisme en solidariteit gaat dat niet. Is die afwezig, dan is een revitalisering van het constitutionele domein een zinloze exercitie. Blijkt er echter ook maar iets van die geest aanwezig dan heeft het wel degelijk zin om ook vanuit een constitutioneel perspectief de democratische rechtsstaat te bevorderen. Want ‘when the spirit of liberty still lives in the hearts of men and women then law, courts, and constitutions are the indispensable oxygen, indispensable to keep that flame of liberty still alive.’ In deze op 24 april 2013 uitgesproken rede roept Adams op te komen tot de ontwikkeling van wat hij ‘constitutionele geletterdheid’ noemt.

De rede kan worden teruggelezen in het NJB 2013/874.

Stresstest rechtsstaat Nederland

Alex Brenninkmeijer

In hoeverre voldoet de Nederlandse rechtsorde aan de vereisten van de rechtsstaat? Om een helder beeld te krijgen van de relevante kwesties voor de uitvoering van een stresstest rechtsstaat wordt de rechtsstaat als systeem benaderd. Langs de lijnen van de trias politica wordt verkend welke rechtsstatelijke gebreken in Nederland onderkend kunnen worden in wetgeving, bestuur en rechtspraak, die niet binnen de normale waarborgen van onze rechtsorde gecorrigeerd worden. Doel is om een overzichtsbeeld te schetsen van de staat van onze rechtsstaat en daarmee de vraag te beantwoorden of ons rechtsstatelijke systeem in een situatie van stress het af kan laten weten. De conclusie blijkt gerechtvaardigd dat op al deze drie domeinen, maar in het bijzonder bij de wetgeving, de systeemwaarborgen in de Nederlandse democratische rechtsstaat tekort schieten. Bij het functioneren van onze rechtsstaat is sprake van een systeemfalen.

Lees de inaugurele van Brenninkmeijer gehouden op 20 april 2015 terug in NJB 2015/740