Agenda 09 november 2017 - Universiteit Leiden

Promotie mr. Reijer Passchier

Donderdag 9 november verdedigt mr. Reijer Passchier (universitair docent staatsrecht in Tilburg) zijn proefschrift over 'Informal constitutional change: constitutional change without formal amendment in comparative perspective'.

Informele constitutionele verandering
Tegenwoordig heeft bijna elk land ter wereld een grondwet. Elk van deze grondwetten bevat een speciale herzieningsprocedure. Grondwettelijke herzieningsprocedures maken het meestal relatief moeilijk om grondwettelijke normen te veranderen, maar niet onmogelijk. Het idee hierachter is dat grondwetten het evenwicht moeten vinden tussen stabiliteit en flexibiliteit. Zij moeten enerzijds constitutionele normen beschermen tegen de waan van de dag. Anderzijds moeten zij het mogelijk maken voor constitutionele actoren om deze normen op ordelijke en legitieme wijze aan te passen aan veranderende eisen en omstandigheden.
 
Vanwege hun belangrijke functie worden grondwettelijke herzieningsprocedures vaak gezien als een essentieel element van een rechtsstatelijk democratisch systeem. Volgens sommige constitutionalisten is grondwettelijke herziening zelfs de enige wijze waarop een grondwet kan en mag veranderen.
 
Recent vergelijkend onderzoek wijst echter uit dat in veel constitutionele democratieën grondwettelijke herziening niet de enige manier is waarop grondwettelijke normen veranderen, en in sommige gevallen zelfs niet de belangrijkste. Het lijkt erop dat veranderingen in grondwettelijke normen veel vaker dan gedacht geëffectueerd worden door alternatieve, informele processen. Deze processen kunnen zowel van juridische aard zijn, bijvoorbeeld ‘gewone’ wetgevingsprocedures en rechterlijke procedures, als van niet juridische aard, zoals veranderingen in politieke praktijken. Als de betekenis van grondwettelijke normen verandert zonder dat de tekst van de grondwet waarin deze normen zijn opgenomen formeel wordt herzien, dan spreekt de rechtsvergelijkende literatuur vaak van ‘informele constitutionele verandering’.
 
Hoe moeten wij verandering van constitutionele normen die plaatsvinden zonder grondwettelijke herziening begrijpen? Hoe kunnen wij zulke veranderingen, bij afwezigheid van sporen in de tekst van de grondwet, identificeren? Wat verklaart waarom in constitutionele democratieën die leven onder een centrale constitutionele tekst – een grondwet – constitutionele veranderingen soms plaatsvinden buiten de eisen van de formele herzieningsregels die deze tekst bevat om? Kunnen informele processen van constitutionele verandering de functies van grondwettelijke herzieningsprocedures vervangen? En zo ja, in hoeverre en onder welke voorwaarden?
 
Deze vragen staan centraal in het proefschrift dat Reijer Passchier op 9 november 2017 verdedigt in het Groot Auditorium van de Universiteit Leiden. Vrienden van Nederlandrechtsstaat.nl zijn hierbij meer dan welkom!

De promotiebijeenkomst vangt aan om 13.45 uur in het Academiegebouw van de Universiteit Leiden (Rapenburg 73, Leiden).